27 Şubat 2021 Cumartesi 07:16:08

1700 yıl önce de enflasyon varmış

Paylaş

 

Enflasyon yüksek… Fiyatlar uçup gitmiş… Dar gelirliler, perişan, yarından ümitsiz.

 

 

Hükümeti suçluyorlar.

Elbette, hükümet yüksek enflasyonun baş sorumlusudur.

Ancak, enflasyon sadece bugünün meselesi değildir. İnanmayacaksınız ama İzmit’te 1700 yıl önce de enflasyon varmış.

Antik dönemdeki adı Nikomedia olan İzmit, 2275 yıldan beri tarih sahnesinde yer almaktadır...

M.Ö. 262’de Kral Nikomedes tarafından kurulan ve kralın adına atfen Nikomedia (Nikomedes’in kenti) adını alan aziz İzmit, antik Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devletleri dönemlerinde varlığını sürdürerek günümüze ulaşmıştır.

İzmit tarihinde o kadar önemli olaylar olmuş, o kadar önemli tarihi kişilikler yaşamıştır ki, bunları anlatmak için kalın ciltlerle eserler verilmesi gerekmektedir.

1700 yıl önce Diokletianus gibi güçlü bir imparatora rağmen, eski İzmit’te enflasyon alıp başını gitmiş, buna önlem olarak basılan yeni sikkeler piyasayı düzenleyememiş ve fiyatları sabitleyen bir imparator fermanı bile piyasanın kendi koşullarına karşı koyamayıp fiyasko ile sonuçlanmıştı…

III. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış olan Hıristiyan yazar Lactantius’un eserinin yedinci bölümünde Diokletianus’un yanlış politikaları yüzünden ekonominin nasıl kötüleştiği anlatılmaktadır. Örneğin, kaynak bulmadan asker sayısının arttırılması ve yeni bürokratik kurumların yaratılması sonucunda ağır vergilerin halkın üzerine binmesi, zaten çok zayıflamış olan hazine gelirlerinin imparatorluk hizmetine verilmesi ve buna bağlı olarak (Nicomedia’daki yeni saray inşası gibi) gereksiz imar etkinliklerine girişilmesi, imparatorluk maliyesini ciddi şekilde sarsmıştır.

Diokletianus çok güçlü bir imparatordu ve oluşan mali krizi çözeceğini düşünüyordu. Bu amaçla eski İzmit’te bir sikke reformu başlattı. Bu reforma göre yeni altın ve gümüş sikkeler bastırdı. Böylece piyasaya egemen olan eski, yıpranmış ve kötü bronz sikkeler yok olup gidecek, yeni bir satın alma düzeni başlayacaktı…

Ancak büyük Diokletianus, ne yazık ki enflasyon denen günümüz canavarının o dönemde de hakim olabildiğini henüz bilmemekteydi.

Bu reform enflasyonu durdurmada etkili olamazdı. Çünkü yenileri ile birlikte eski paralar da tedavülde kalırsa, Gresham yasasına göre eski para yeni ve değerli olan parayı tedavülden kaldırır. (Gresham Yasası: Bir ülkede halkın gözünde biri değerli, diğeri değersiz iki tür para tedavülde ise, bunlardan değersiz olanı piyasaya hakim olur).

Modern ekonomide bu kurala ‘’kötü para iyi parayı piyasadan kovar’’ denilmektedir.

İzmit halkı, yeni çıkan saf ve güzel sikkeleri yastık altı yaparak, eski kötü sikkeleri kullanmaya devam eder. Altın ve gümüşün değeri olağanüstü artar ve karaborsa baş gösterir…

Büyük Diokletianus bunun da üstesinden geleceğini sanır ve pazardaki sebze meyveden, çalışan ücretlerine kadar 1200’den fazla ürün ve hizmetin fiyatının sabitlendiğine hükmeden ve buna uymayanların idam edileceğine dair bir ferman yayınlar… Bu fermana ‘’Tavan Fiyatlar Fermanı’’ adı verilmiştir…

Artık devlet emriyle hemen her şeyin fiyatı sabit olmuştur…

Ancak piyasa oyunbazları ve spekülatörler, önemli malları piyasaya sürmez ve depolarlar. Böylece arz-talep dengesi gereği, ölüm emri olsa bile fiyatlar artar ve karaborsa adeta uçuşa geçer…

Büyük İmparator Diokletianus 301’de yayınladığı sabit fiyat fermanından, 305’de geri adım atar.

Böylece 1716 yıl önceki İzmit, en güçlü imparatorun emrine karşın, piyasa koşullarına ve ekonominin kendine has kurallarına yenik düşer ve enflasyonun boyunduruğunda yaşamaya devam eder. Modern çağda bile ekonomi biliminin tam kuralları konulmuş olsa da, piyasayı elde tutan güçlerin parayı belirleme boyunduruğu halen sürüp gitmektedir…

 

 

Yorumlar
  • Selman Akyürek

    Yazı konusu bulamayınca 6 ayda bir aynı yazıyı koyuyorsunuz. Temmuz ağustosta bir daha aynı yazıyı koyarsınız sanırım.